Nieuws

De preventiestrategie

Het kabinet heeft als ambitie een gezonde generatie in 2040. Dit komt voort uit het Nationaal Preventieakkoord (2018) waarin met gemeenten en andere ketenpartners is afgesproken om de problematiek op het gebied van roken, overgewicht en alcoholgebruik aan te pakken. In deze preventiestrategie is er, in tegenstelling tot het Nationaal Preventieakkoord, per leefomgeving een aanpak ontwikkeld zodat de maatregelen elkaar kunnen versterken binnen de leefomgeving.

Gemeenten en ketenpartners

Op dit moment zijn er veel partijen die gemeenten ondersteunen met het aanpakken van deze problematiek. Het ministerie wil dit verminderen en meer samenhang creëren tussen de kennis- en ondersteuningsinfrastructuur op preventie, gezondheid en sociale basis. In 2025 zullen samenwerkingsafspraken worden gemaakt met partijen zoals het Trimbos-instituut, het Kenniscentrum Sport en Bewegen, het Voedingscentrum, GGD etc. Ook wordt er in het voorjaar van 2026 een landelijke ‘preventietop’ georganiseerd met alle partners, om de preventiemaatregelen te bespreken en verdere afspraken te maken.

Alcoholgebruik

De huidige situatie van 12-16 jarigen is dat 40% alcohol drinkt, wat gezien wordt als problematisch alcoholgebruik. Daarvan geeft 71% aan in de afgelopen maand bij één gelegenheid vijf of meer glazen alcohol te hebben gedronken, ook wel binge-drinking genoemd. De ambitie voor 2028 is om het percentage van gedronken alcohol te laten dalen naar 36% of minder en het binge-drinking daarvan naar 64%. In 2040 moet het percentage verder zijn gedaald naar 25% of minder en het binge-drinking naar 45%.  

Reclame

Jongeren komen vaak in aanraking met alcoholmarketing op verschillende plaatsen, zoals op sociale media, tv, supermarkten, bioscopen en horecagelegenheden. Om dit te verminderen, wil het ministerie concrete afspraken maken met verstrekkers en producenten over het beperken van alcoholmarketing en aanscherpen van de reclamecode. Ook willen ze afspraken maken over het meer beperken van de zichtbaarheid van de alcohol op plekken waar de jongeren komen, bijvoorbeeld in een supermarkt of sportkantine maar ook de marketing via tv en influencers op sociale media.

Supermarkten

In Nederland geldt een verbod om tabak en alcohol aan jongeren onder de achttien te verkopen. Ondanks dit verbod, lukt het jongeren in meer dan 40% van de supermarkten om alcohol te kopen. Bij tabaksspeciaalzaken kunnen meer dan 50% van de mysteryshoppers tabak en e-sigaretten krijgen. Het ministerie wil via wet- en regelgeving de voorwaarden aanscherpen voor betere naleving van de leeftijdsgrens en voorkomen dat jongeren onder de achttien alcohol kunnen kopen. Door onder andere de boetebedragen te verhogen, een verplichte leeftijdscontrole bij aflevering door ketenpartijen op te nemen en een extra betrouwbaarheidseisen te stellen aan een leeftijdsverificatiesysteem. Daarnaast wil het ministerie actieve ondersteuning bieden aan gemeenten bij hun toezichtstaak, door middel van een e-learning ‘Werken met de Alcoholwet 24’’.

Vrijetijdsomgeving

Als jongeren uitgaan of een festival bezoeken, komen zij regelmatig in aanraking met drugs, seksueel grensoverschrijdend gedrag, te hard geluid door versterkte muziek en overmatig alcoholgebruik. Dit wil het ministerie tegengaan door concrete afspraken te maken over deze onderwerpen met de uitgaans- en evenementensector. Het ministerie wil dat de uitgaans- en evenementensector preventiebeleid gaan opstellen om deze problematiek te voorkomen.

De studentenverengingen worden extra uitgelicht in het rapport. Hiervoor wil het ministerie samen met onderwijskoepels en gemeenten, studentenverenigingen aansporen om een verantwoord beleid te voeren op deze onderwerpen.

Uitvoering

In de brief gericht aan de voorzitter van de Tweede Kamer van 13 juni 2025 beschrijft (demissionair) minister Karremans dat hij de Tweede Kamer begin 2026 zal informeren over de voortgang. Deze brief is geschreven en verstuurd na de val van het kabinet begin juni. Het is dus de vraag wat er met de inhoud van deze brief wordt gedaan.

De Aletta Jacobs School of Public Health heeft een reflectie geschreven van de preventiestrategie. Zij beschrijven dat er in deze preventiestrategie geen concrete afspraken worden verbonden aan de gestelde ambitie. Het huidige pakket maatregelen, naar een gezonde generatie in 2040, zou onduidelijk en te vrijblijvend zijn. De maatregelen zouden samenhang missen en weinig rekening houden met het grotere geheel. Terwijl, het de plicht is van de overheid om de gezondheid van de burgers te beschermen. Een van de kritiekpunten is de ontbrekende onderliggende redenen waardoor en waarom mensen ongezonde keuzes maken. De huidige crisissen, bijvoorbeeld de klimaatverandering, kunnen hieraan ten grondslag liggen. Een ander kritiekpunt is het ontbreken van het perspectief van jongeren bij het opstellen van de preventiestrategie. Als voorbeeld wordt de normalisering van drugsgebruik binnen bepaalde groepen in de samenleving gebruikt. Hoe de doelstellingen zich tot deze normalisering verhouden wordt niet benoemd.

Jong Proefonderzoeken (JPO)

Voor verschillende gemeenten heeft BHBW al JPO’s (mysterieshoponderzoeken) mogen uitvoeren. De verstrekker van alcoholhoudende drank heeft de wettelijke verplichting (artikel 20, eerste en tweede lid van de Alcoholwet) om naar een identiteitsbewijs te vragen als hij twijfelt of jongeren de vereiste leeftijd van 18 jaar hebben bereikt. BHBW onderzoekt of de verstrekker (detailhandel, commerciële en paracommerciële horeca) zich houdt aan artikel 20, eerste en tweede lid van de Alcoholwet. Tijdens een JPO worden er zestien- en zeventienjarigen ingezet om een objectief beeld te krijgen over hoe het met de alcoholverstrekking aan jongeren binnen de gemeente is gesteld. Door middel van een rapportage wordt dit teruggekoppeld aan de desbetreffende gemeente, die daarop beleid kan afstemmen en inzet van toezicht gerichter mogelijk maakt.